воскресенье, 13 декабря 2015 г.

Bu dəfəki krizisin bitməsini gözləməyin - bitməyəcək

Keçmişə nəzər saldıqda müxtəlif dövrlərdə təxminən 11 ildən bir krizislərin baş verdiyini və bir-iki il davam edərək sonradan iqtisadi yüksəlişlə müşahidə olunduğunun şahidi olurduq. Lakin əvvəllər baş vermiş, dövri krizislərdən fərqli olaraq bu krizis dövrü deyil sistematik krizisdir. Sistematiklik onun iqtisadiyyat müxtəlif sahələrinə öz təsirini göstərməsində görünür. Bu dəfə baş verən krizisin bitəcəyini gözləmək sadəlöhvlük olardı çünki, bu artıq həm dünya, həmçinin də Azərbaycanda iqtisadiyyatın daxil olduğu bir mühitdir ki, bu uzun müddət belə davam edəcəkdir. Obrazlı desək əvvəlki krizislər əgər qrip və soyuqdəymə xəstəliyi ilə müqayisə olunardısa, bu dəfəki krizis daha çox Diabet xəstəliyi kimidir. Bir çox uzun sürən xəstəliklərdə olduğu kimi krizislərdə də bədənin davamlılığı əhəmiyyətli rola malikdir. Maləsəf bizim iqtisadiyyatımız da bu xəstəliyə hazır deyil. Bu günki iqtisadiyyatımızı xəstə xəstə işə gedən insanlara bənzətmək olar. Effektivliyi aşağı olsa da bir təhər işləyib müdriyyətin gözündən düşmək istəmir. Rəhbərlik isə işçinin xəstə olmasına baxmayaraq ona daha çox iş verib, daha çox yükləmək istəyir. Xüsusilə son dövrlərdə həyata keçirilən vergi dəyişiklikləri, cərimə artımları və s. onsuzda xəstə olan iqtisadiyyatın yüklənməsi son nəticədə onun birdəfəlik çökməsinə səbəb ola bilər. Əksinə belə şəraitlərdə xəstə işçini evə göndərmək, sərbəst buraxmaq lazımdır ki, özünü müalicə edib sağaltsın. Vergi yükləri azaldılmalı, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün şərait yaradılmalıdır ki, biznes canlansın. Bu yazıda doğrusu mən makro səviyyədə deyil, mikro səviyyədə tədbirlər barəsində yazmaq isteyirəm.
Krizis şəraitinə uyğunlaşma şirkət və təşkilatlar səviyyəsində sistemli şəkildə bütövlükdə reformasiya aparılmaqla həyata keçirilməlidir. Bu reformasiya mütləq şəkildə son texnoloji inovasiyaların tətbiqi ilə müşayət olunmalıdır. Şirkət daxilində bütün proseslər nəzərdən keçirilməli və maksimum optimallaşdırma həyata keçirilməlidir. Hətta mən deyərdim ki, bu krizis Banklar, Şirkətlər və təşkilatlarda yeni bir strukturun Biznes Proseslərinin optimallaşdırılması strukturunun yaradılmasına şərait yaradacaq. Krizis davamlı olacağına görə optimallaşdırma prosesi də daim davam edəcək bir proses olacaq. Optimalaşma prosesi 3 əsas istiqaməti əhatə etməlidir. 
Birinci istiqamət proseslər zəncirinin nəzərdən keçirilməsi və dublikat strukturların ləğv olunması, oxşar strukturların birləşdirilməsi, mümkün sahələrdə avtomatlaşdırılmanın tətbiq olunması lazımdır.
İkinci istiqamət insan resurslarının təkmilləşdirilməsi, ixtisas və bilik səviyyəsinin artırılması ilə əlaqədardır. Əslində məhz bu şəraitdə bütün güc və vəsaitlər insanlara yönləndirilməlidir. Onları təkmilləşdirmək lazımdır. Belə ki, krizis şəraitdən ən çox insanlar həm psixoloji dəstəyə ehtiyac duyurlar həm də təkmilləşdirilmə ehtiyacları yaranır. Bu ehtiyaclar ödənildikdə şirkət də sağlamlaşır.
Üçüncü istiqamət xidmət və məhsul keyfiyyətinin artırılmasıdır. Krizis şəraitdən bir çox şirkətlər xidmət mütəxəsislərini ixtisar edərək, məhsulun keyfiyyətini aşağı salaraq qiyməti aşağı salmağa çalışırlar. Ancaq bu prosesdə qaliblər bu prosesin əksini edənlər olur. Nəticədə insanlar xidmət və məhsul keyfiyyətini təmin edən şirkətlərə yönəlir ki, onların effektivliyi daha da artmış olur.
Bir məqamı qeyd etmək istərdim ki, krizis heç də dəhşətli bir proses deyil. Bu bir şəraitdir ki, ona uyğunlaşmaq və bu şəraitdə optimallaşmaq lazımdır.

суббота, 5 декабря 2015 г.

Doğru müəyyən olunmuş hədəf uğurun yarısıdır

Sizcə əgər bir idmançı nail olmaq istədiyi hədəfi dəqiq görməsə o istədiyinə nail ola bilərmi? Düşünürəm ki, xeyir. Bir çox dünya çempionlarının müsahibələrini dinləyərkən açıq etiraf edirlər ki, hər zaman Dünya birincisi olub Azərbaycan bayrağını ucalara qaldırmaq istəmişəm deyirlər. Eyni yanaşma biznesə də aiddir. Maləsəf bir çox biznesmenlərin məqsədini soruşanda deyirlər "Məqsədimiz biznesimizi inkişaf etdirməkdir". Bunu Avropada hər hansı şirkət direktoru təsisçilər qarşısında desə onu dərhal işdən çıxararlar. İstər biznesinizdə 1 nfərə çalışsın, istərsədə 1000 nəfər bu cür məqsədlə çox uzağa getmək olmaz.

Bəs məqsəd necə formalaşdırılmalıdır ki, onlar mütləq icra olunsun?

Məqsəd mütləq S.M.A.R.T. olmalıdır. SMART məqsəd ingilis sözlərinin baş hərifləri olan Konkret (Specific), Ölçüləbilən (Measurable), İcrası mümkün (Achievable), Aktual (Relevant) və Müəyyən
zaman çərçivəli (Time bound) olmalıdır. Məhz bu sistemlə məqsədlərə yanaşma real nəticələr əldə edəcəyiniz məqsədlərinizi Sizin arzularınızdan fərqləndirir.

Konkretlik. Doğru məqsəd hər zaman konkret olmalıdır. Məs. Ümumi 50,000 azndən az olmayaraq satış edəcəyimiz 2 korporativ müştəri cəlb etmək. Siz konkret məqsədə hədəfləndiyiniz an, bu məqsəd, onu icra etmək üçün resurs cəlb etməyə başlayır. Siz düşünürsünüz, beyin başlayır işləməyə və potensial müştəriləri araşdırırsınız və s.. Hətta bütün kainat belə Sizə dəstək olur ki, konkret hədəfə çatasınız.

Ölçüləbilərlik. Ölçülməsi mümkün olmayan məqsəd, nəticəsi olmayan yarışa bənzəyir. Təsəvvür edin ki, qaçış üzrə yarış keçirilir. Hər kəs qaçıb finişə çatır ancaq nəticələri ölçmə kriteriyası yoxdur. O zaman heç o yarışın mənası da qalmır. Eləcə də biznesdə konkret rəqəm əsaslı ölçü kriteriyası olmalıdır ki, Siz hansı nəticələrə gəlib çatmalısınız. Sizin uğur kriteriyanız nə olacaqdır və bunu mütləq bütün çalışanlar bilməlidir ki, hər kəs həmin hədəfə doğru getsin və özünü qiymətləndirə bilsin.

İcrası mümkünlük. Çox önəmli kriteriyalardan biridir. Bir çox hallarda sahibkarlar özlərinə qeyri real hədəflər müəyyən edirlər. Məs. aylıq 1 mln gəlir əldə etmək. Mən demirəm ki, arzu etmək pisdir və ya belə böyük arzular olmaması lazımdır xeyir. Ancaq biz nəticə əldə etmək istəyiriksə və bu gün aylıq 5-10 min gəlir həcmimiz varsa növbəti addımı hədəf almaq olar məs. aylıq 100 min gəlir həcmi və s.  Böyük arzular etmək və göylərdə uçmaq olar ancaq gərək bir ayağın da yerdə olsun.

Aktuallıq. Bu mövcud vəziyyətə uyğunluqdur. Yəni məsələn bu dəqiqə bazarda krizisdir. İnsanların alıcılıq qabiliyyəti aşağıdır. Belə olan halda əvvəlki hədəflərlə davam etmək və yüksək hədəfləri saxlamaq doğru deyildir. Mövcud vəziyyətə uyğun hədəflər müəyyən olunmalıdır. Hədəflər aktual olmalıdır. Əgər hətta krizisə baxmayaraq əvvəlki hədəflər saxlanılırsa bunun aktuallığını əsaslandıran arqumentləriniz olmalıdır və mütləq bu komandanın diqqətinə çatdırılmalıdır. Bunu etmək lazımdır ki, komanda "Bu krizis vaxtı belə hədəflər olar?" deyə Sizin mövqeyi arqumentasiya etməsinlər.
Zaman çərçivəli olması. Biznes hədəflər əgər onların son icra tarixi yoxdursa icra olunmur. Bütün növ hədəflər biznesin həcminin 20% artırılmasından tutmuş, 5 yeni korporativ müştərinin cəlb olunması olsun hər bir hədəf vaxt məhdudiyyətli olmalıdır. Ən azından icra vaxtı yetişəndə nəticələri araşdırmaq üçün bu vacibdir.

Nümunə hədəf.

Doğru müəyyən olunmuş məqsəd necə olmalıdır? Məsələn: "31 Mart 2016-cı il tarixinədək ümumi satış həcmi 50,000 manatdan az olmamaqla Bakı şəhərində Sığorta sektorunda çalışan 2 yeni korporativ müştəri cəlb etmək" Gördüyünüz kimi hədəf təyin olunmuş insana fəaliyyət istiqaməti verir. Qlobal hədəf müəyyən olunduqdan sonra təbii ki, onu xırda hədəflərə bölüb icra etmək lazımdır. Yəni məs. 1. Sığorta şirkətlərinin siyahısını tərtib etmək, 2. Yaxın əlaqələrimiz olan sığorta şirkətlərini prioritetləndirmək. 3. Sabah üçün görüşlər təyin etmək və s.

SMART hədəflərlə irəliləyin ki, SMART nəticələr əldə edəsiniz!

пятница, 4 декабря 2015 г.

Azərbaycan sayağı biznes

Hər bir ölkədə özünəməxsus birnes qurma və aparma qaydaları olduğu kimi Azərbaycanda da biznes adamlarının hər hansı sahədə iş qurma düşüncəsi və biznesi idarəetmə düşüncəsi özünəməxsusdur. Bu barədə uzun uzadı yazmaq əvəzində qısa bir lətifə ilə Azərbaycanlıların biznesə yanaşması barədə yazmaq istərdim. Bir gün Kosmosa bir nəfər göndərmək lazım olur. Əvvəl bir rusu dəvət edirlər deyirlər nə qədər pul versək uçarsınız kosmosa. Deyir 1000 dollar versəniz uçaram. Soruşurlar neynəyəcəksən 1000 dolları? Deyir mən uçuram kosmosa bilmək olmaz nə olacaq orda pulu verəcəyəm ailəmə ki, yerdə dolansınlar. Sonra Yahudidən soruşurlar Siz neçəyə uçarsınız. Deyir 2000 dollar versəniz uçaram. Soruşurlar neynəyəcəksən bu pulu? Deyir 1000 dolları ailəmə verəcəyəm yerdə dolansın, 1000 dolları da özümnən aparacağam bilmək olmaz bəlkə orda bir biznes qurmaq imkanı olar. Nəhayət Azərbaycanlıdan soruşurlar Sən neçəyə uçarsan kosmosa. Deyir 3000 dollar. Soruşurlar neynəyəcəksən bu pulu? Deyir Qardaş 1000 sənin, 1000 mənim, 1000 də verərik Rusa uçsun də :) 

понедельник, 30 ноября 2015 г.

Ölkəmizin xaraktersiz Bankları

Daha öncə çalışdığım Bankda Brendin tanınmasının ölçmək üçün maraqlı bir araşdırma aparmışdıq. Araşdırma zamanı sualların arasında sorğu iştirakçılarının yarıdan çoxunun "Banklar arasında heç bir fərq yoxdur cavabı" verdiyi bir sual var idi ki, çox diqqətimizi cəlb etdi. Həqiqətən də Bank bazarına baxanda bütün Banklar eyni formada kommunikasiya edərək, hamısı məhsullarının müxtəlif xüsusiyyətlərini reklam edirlər. Bu kommunikasiyalar təbii olaraq müştəri ilə uzun müddətli münasibətlərin qurulmasında heç bir əhəmiyyətə malik olmur. Belə ki, məsələn 25%-lə krediti reklam edən bir Bank, sabah başqa Bank 22%-lə reklam yaydığı təqdirdə müştərilərini ikinci bankın xeyrinə itirmiş olur. Bəs necə etmək olar ki, müştərilər rəqiblərin məhsul şərtlərində nə dəyişiklik olursa olsun Bankdan getməsinlər və ya müştərinin müqayisə prinsipi dəyişmək olsun? Bunun üçün Bankın brendinin xarakterini formalaşdırmaq lazımdır. Brend və müştəri münasibətləri insanlar arası münasibətlərə bənzəyir. Biz insanlara nəyə görə bağlanırıq? Çünki onların xarakteri xoşumuza gəlir, onların xarakterini özümüzə yaxın hesab edirik və dost oluruq. Bir çox hallarda olur ki, kimsə bizə hər hansı məhsul təklif edirsə və eyni məhsulu dostumuz təklif edirsə böyük ehtimalla biz onu kənar şəxsdən yox məhz öz dostumuzdan alarıq. Çünki bizim xarakter səviyyəsində və onun əsasında formalaşan münasibətlər fonunda bağlılığımız var.
       Bu yazıda təbii ki, bütün xarakterləri nəzərdən keçirərək Sizləri yazı ilə yormaq istəmərəm ancaq bir xarakter və onun əsasında çalışan bir Bank misalında fikirimi izah etmək istərdim. Bu baş ofisi Canada-da olan TD Bankdır. TD Bank Qayğıkeş xarakterində işləyən bir bankdır. Bu xarakterə uyğun olaraq Bankın bütün kommunikasiyası onun ətrafında formalaşmışdır. Aşağıdakı videolardan göründüyü kimi Bank müştərilərinə öz qayğısını maraqlı videolar şəklində göstərmişdir.

Həmçinin aşağıdakı videolardan gördüyünüz kimi Bank müştərilərinə individual yanaşaraq öz qayğısını maraqlı layihələrlə dəstəkləyir. Bu videolar qısa zamanda internetdə 3 milyondan artıq insan tərəfindən izlənmişdir.


Ən əsası odur ki, bu xarakter tək xarici kommunikasiya üçün deyil həmçinin daxili kommunikasiyada xarakterə uyğun aparılmalıdır. TD Bankda 2010-cu ildə ABŞ-da tanış olmaq imkanım olmuşdur. Onların işçilər üçün WOOW! layihəsi var idi ki, müştəriləri və işçiləri WOW deyəcək şəkildə təəccübləndirdiyi təqdirdə işçilərə həmin şəxslər tərəfindən WOW stiker verilirdi. Onlar bu stikerləri Bankın səhifəsində xüsusi bölümdə fərqli hədiyyələrə dəyişə bilirdilər. Bu həm işçilərin xarakteri hiss etmək və onu müştərilərə ötürməsinə kömək edir. Bu da xarakterin yaratdığı komanda ruhunun nəticəsi:


Təbii ki, xarakter bütün deyilən sözlərdə, posterlərdə və Bankın loqo rəngində öz əksini tapır.
Bank xarakteri seçdikdə ona sadiq olaraq çalışdığı təqdirdə bu daha çox yeni müştərilər cəlb edir. Müştərilər məhsul şərtlərinə görə deyil onların da bu qayğıkeçliyi gördüyü və dəstəklədiyi üçün gəlirlər. Nəticədə müştərinin seçim kriteriyası dəyişir. Müştəri başqa Bankın daha aşağı faizlə kredit verməsini Bankın qayğıkeş münasibəti ilə müqayisə edir, daha yüksək kredit faizləri ilə deyil və təbii ki, emosianal bağlılıq qalib gəlir.




вторник, 24 ноября 2015 г.

Satış rəhbərinin ən yaxın dostu avtomatlaşdırılmış satışa nəzarət sistemidir

Satış şöbəsinin işinin təşkili satış hədəflərinin müəyyən olunması və onlara çatmaq üçün resursların və proseslərin idarə edilməsini əks etdirir. Avtomatlaşdırma isə bütün bunların yalnız sözdə və ya kağız üzərində deyil, müasir computer texnalogiyalarından istifadə etməklə həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu gün satışları istər computer üzərindən istərsə mobil telefonlar və planşetlər vasitəsilə yüksək səviyyədə avtomatlaşdırmaq mümkündür. Bu gün bu barədə daha geniş danışacağam.
Avtomatlaşdırmadan öncə satışın müxtəlif mərhələlərinə nəzər yetirib onların düzgün sistemini qurmaq lazımdır. Birinci və ən vacib mərhələ doğru kadrların seçilməsidir. Bir insanda satış bacarıqlarının formalaşdırılması insanın tipindən asılı olaraq fərqli həcmdə vaxt və əziyyət tələb edir. Əlbəttə bir şirkət üçün professional və təcrübəli satış menecerinin cəlb olunması nə qədər bahalı
olsada bir o qədər növbəti mərhələdə ondan əldə edəcəyi dəyər də yüksək olacaqdır. Bu mərhələdə avtomatlaşdırma tətbiq etmək olar ancaq bir məqama qədər. Məs. satıcıların online sayt üzərindən müraciət edərək müraciət mərhələsində satışa yönümlülüyün müəyyən edilməsi üçün online testləşmə tətbiq etmək olar. Testdən yüksək nəticə toplayanlar intervyuya dəvət olunub mütləq şəkildə onlarla çalışacaq satış rəhbərinin intervyusundan keçməlidir. İntervyu zamanı mütəxəssisin satış bacarıqları və şəxsi keyfiyyətləri araşdırılır. Təbii ki, intervyu bir satış mütəxəssisi üçün sizing təşkilatda ilk satış təcrübəsidir. Əgər o özünü Sizə doğru təqdim edərək öz bilik və bacarıqlarını sata bilmirsə məhsul və xidmətləri satması da şübhə yarada bilər.
Bacarıqlı satış menecerlərini seçdikdən sonra potensial sektorlar və müştəri qruplarını müəyyən etmək lazımdır. Bütün bunları müəyyən edərkən diqqət etmək lazımdır ki, satıcıların inkişafı, vəzifədə irəliləməsi, müştəri qrupları, hədəflər və digər qayda və proseslər yazılı formada olsun. Bu Satış işinin idarəedilməsi və təşkili prosesinə ciddiyət verir. Satış işi nə qədər praktiki, sahə işi olsada qayda və prosedurların yazılı formada mövcudluğu gələcək dönəmdə yaranacaq mübahisə və qeyri müəyyənliklərin qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə alır. Potensial sektorlar müəyyən edildikdən sonra həmin sektorlarda çalışan potensial müştəri siyahılarını müəyyən edirik. Çalışmaq lazımdır bu proseslərdə satıcı əməkdaşlarını prosesə cəlb edin. Müştəri siyahıları onlarla işləmə taktikalarını birgə beyin fırtınaları etməklə müəyyən edin. Prosesin bir parçası olduqları təqdirdə satıcılar daha uğurlu bir şəkildə satışları həyata keçirəcəkdir. Bu mərhələdə də təbii olaraq avtomatlaşdırma mümkündür. Belə ki, Siz şirkət daxili bir system formalaşdırıb orada ilk olaraq satıcılarınız üçün profillər yarada bilərsiniz. Satıcılar bu profillərdə mərkəzləşmiş bir bazaya öz müştəriləri barədə məlumatları daxil
edə bilsinlər. Bu sistemdə satış menecerinin öz müştərinin çalışdığı sector, şirkətin rekvizitləri, şirkət daxilində əlaqədə olduğu şəxs onun əlaqə məlumatları vəzifəsi hətta tərcihləri barəsində maksimum dərəcədə məlumatların daxil edilməsi yaxşı olar. Hər bir müştəri ilə aparılmış danışıqlar və onların tarixçəsinin sistemdə saxlanılması gələcək dönəmdə müştəri ilə uzunmüddətli münasibətlərin qurulmasında çox faydalıdır. Belə ki, satıcılar dəyişə bilər və məlumatlar sistemdə olduğu təqdirdə müştəri məlumatları da itirilmiş olmur. Müştəri ehtiyacları və tərcihləri barəsində baza ümumi olsa yaxşı olar ancaq bu məlumatlara daxil olma səlahiyyətləri yaxşı olar ki, məhdudlaşdırılsın. Hər bir satıcı öz bazasını detallı şəkildə görə bilsin. Yalnız şirkət adlarını satıcılar görə bilməlidir. Belə ki, bu bir müştəriyə eyni şirkətdən fərqli şəxslərin getməsinin qarşısını alacaqdır.
Sektordan asılı olaraq müştərilərə təklif edilən məhsul və xidmət çeşidləri eyni zamanda təqdimat formaları də fərqli ola bilər. Təqdimatların hazırlanması mərkəzləşdirilmiş şəkildə olsa daha yaxşı olar. Satış menecerlərinin vaxtını təqdimat hazırlamağa sərf etməsi doğru yanaşma olmaz. Bu prosesin özünü belə avtomatlaşdırmaq olar. Belə ki, sistemdə müxtəlif məhsul və xidmətlər üzrə təqdimat şablonu hazırlayıb yerləşdirmək olar ki, satış mütəxəsisi sadəcə öz əlaqə məlumatlarını daxil etməklə təqdimatı formalaşdıra bilər. Hətta potensial müştəriyə system üzərindən e-mail göndərilməsini də təmin etmək olar ki, bütün electron və mobil danışıqlar avtomatik olaraq sistemdə qeydiyyata alınsın.
Satış prosesində əhəmiyyətli məqamlardan biri həm satış rəhbərinin həmçinin də satış menecerinin özünün həyata keçirdiyi satışların nəticələrinə rahatlıqla nəzarət edə bilsin. Bunun üçün satışa nəzarət məqsədilə yaradılmış sistemdə satış menecerinin profaylında yaxşı olar ki, ilkin mərhələdən etibarən yəni potensial müştərilərin sistemə daxil edilməsi, onlarla əlaqənin qurulması, danışıq statuslarının qeyd olunması, görüşlərin təyin olunub keçirilməsi və onların nəticələrinin qeydiyyatı, əqdlərin bağlanması sistemə daxil edilməlidir. Satış meneceri öz gördüyü işlərin nəticələrini öz profaylında görməli və özünü dəyərləndirməlidir. Hətta hər bir satış menecerinə onun nəticələrinin digərlərinin nəticələri ilə müqayisəsini də profaylında göstərmək olar ki, rəqabət mühiti yaransın.
Bütün bu məlumatlar və hesabatlar təbii ki, menecment və satış rəhbəri üçün daha fərqli bir formada sistemdə formalaşdırılmalıdır. Satış rəhbəri gün ərzində, həftə ərzində, ay ərzində, rüblük və illik  satışlarını qiymətləndirmə imkanı əldə etməlidir. Bunu manual etməklə vaxt itirməməsi üçün təbii ki, daha öncə qeyd etdiyim mərhələlər avtomatlaşdırıldığı təqdirdə asanlıqla bu hesabatlar proqram səviyyəsində generasiya oluna bilər.
Sistemsəl nəzərət formalaşdırıldığı təqdirdə sual yarana bilər ki, satış rəhbərinin vəzifəsi nədən ibarət olacaqdır? Əslində avtomatlaşdırılmış satış sistemlərində satış rəhbərinin vəzifəsi öz satış qrupunun lideri olmaqdır. Lider olmaq daim satış menecerlərini inkişaf etdirmək, təcrübə və bilik mübadiləsini təmin etmək, nəticələri davamlı olaraq araşdırmaq və mütəmadi olaraq toplantılar keçirərək nəticələrin yaxşılaşdırılmasına çalışmasıdır.
Bütün bu proseslərdə əsas məsələ hər bir mərhələnin sadə başa düşülən və şəffaf olmasıdır. İşçi dəqiq bilməlidir ki, onun hədəfləri nədir, bu hədəflərə çatdığı təqdirdə nələri əldə edəcəkdir, eyni zamanda əldə edə bilmədiyi təqdirdə nə baş verəcəkdir. Bütün bu proseslərə system səviyyəsində avtomatlaşdırılmış nəzarət olduğu təqdirdə heç bir zaman şəxslər səviyyəsincə inciklik ola bilməz çünki bütün şərtlər əvvəlcədən razılaşdırılmış olur.
Hər kəsə uğurlu satışlar arzu edirəm!
Təşəkkür edirəm!

пятница, 20 ноября 2015 г.

Müştəri ilə ona satış etmək üçün yox, ona almağa kömək etmək üçün görüşün

Uğurlu görüşlərin keçirilməsi hər iki tərəf üçün faydalı və gəlirli nəticələrə gətirən qərarların alınması ilə ölçülür. Bu nəticələri əldə etmək üçün isə mütləq görüşə lazımı səviyyədə hazırlaşmaq lazımdır. Hazırlıq mərhələsi özü də əslində geniş bir prosesdir ancaq bu gün bizim mövzumuz görüş zamanı danışıq qaydaları olduğu üçün daha çox bu proses barəsiində danışacağıq.
İşgüzar görüşlər zamanı dünya praktikasından fərqli olaraq Azərbaycan üçün spesifik və daha praktik olan bir neçə məqamlar vardır ki, onları diqqətə çatdırmaq istərdim. İlk olaraq hər hansı şirkətə getməzdən öncə həmin şirkətdə çalışan dostunuz, tanışınız olub olmadığını dəqiqləşdirmək lazımdır. Xüsusilə görüşəcəyiniz adamı tanıyan birilərinin olması Sizin danışıqların nəticəsinə birbaşa təsir edə bilər. Həmçinin görüş zamanı ilk dəqiqlərdə bu tanışlıq barəsində söhbət mövzusu yaranır. Tanıdığınız şəxs görüşəcəyiniz adama Sizin barənizdə referans da verə bilər ki, bu da müsbət nəticə əldə etmək üçün faydalıdır.
Əgər belə bir tanışlıq yoxdursa çalışın görüşəcəyiniz şəxs barədə maksimum inforasiya toplayın. Bəlkə eyni universitetdə oxumusunuz, bəlkədə eyni sahədə çalışmısınız və ya ola bilər ki, eyni futbol klubunun fanatısınız. Görüşün ilk dəqiqələri hər ikiniz üçün ortaq mövzulardan danışmaq Sizin eyni mövqedə olmaq məsajını verir ki, bu danışıqların növbəti etapına da müsbət təsir edir. Hər hansı görüşə gedərkən hazırlıq getdiyiniz təqdirdə özünüzdən əminliyiniz daha yüksək olur və nəticədə bədən diliniz qarşı tərəfdə Sizin barənizdə etibarlı tərəfdaş imici yaradır.
Görüşün ilk mərhələsində görüşün məqsədləri müəyyən olunur. Çalışın görüşə gedərkən özünüzlə blaknot və qələm götürün. Çünki razılığa gələcəyiniz məqamları qeyd etməklə Siz proseslərə ciddi yanaşdığınızı və qeydiyyat apararaq zamanında icra edəcəyinizi qeyri verbal göstərirsiniz. Görüş zamanı iki istiqamət ola bilər. Birinci halda sorğu şirkət tərəfindən daxil ola bilər, ikinci halda Siz özünüz xidməti təklif edə bilərsiniz. Əgər sorğu şirkət tərəfindən gəlibsə o zaman görüşün başlanğıcında gələn sorğunu bir daha səsləndirərək dəqiqləşmə aparın məs. Siz yeni korporativ saytın yaradılması barəsində sorğu göndərmişdiniz. Necə bir sayt əldə etmək istəyirsiniz? Hansı funksiları sayt yerinə yetirməlidir? Çalışın suallarınız ikidən çox olmasın. Sualınızı verdikdən sonra müştəriyə öz fikirlərini bildirmək imkanı verin. Pauza edin. Məlumatlar verildikdən sonra qeyd olunan məqamlara uyğun olaraq suallarınızı verib dialoq apara bilərsiniz. Çalışın Mən ifadəsindən deyil danışıqlar zamanı daim Biz ifadəsindən istifadə edin.

İkinci hal o ola bilər ki, Siz özünüz təklif edirsiniz. Bu zaman qısa maraq yaradacaq şəkildə qarşı tərəfə məlumat verirsiniz. Məsələn Biz kreativ və müasir tələblərə cavab verən inovativ saytlar hazırlayırır. Bu halda öncədən şirkətin saytına baxıb analiz edib bir sıra fikirləri saytla bağlı bildirmək lazımdır. Ancaq heç bir halda tənqid etməyin. Yəni demək olmaz ki, saytınız pis vəziyyətdədir, yenilənmir və s. Bunu daha taktik demək olar məs. Saytınızı biz dərin analiz etdik onun inkişaf etdirilərək bu günün tələblərinə uyğunlaşdırılması lazımdır deyə bildirmək olar. Sonra soruşmaq olar ki, saytınızın inkişafı ilə bağlı nələri etməyi planlaşdırırsınız? Bu sualın nəticəsində müştərinin müsbət və ya mənfi yanaşması ola bilər. Müsbət yanaşma halında artıq birinci variantda qeyd olunduğu kimi razılıq əldə olunmuş kimi layihənin detallarına dəqiqləşdirici məqamlarına keçə bilərsiniz. Əgər münasibət mənfi olarsa hansı bəhaələr ola bilər onlara öncədən cavab variantları hazırlamaq lazımdır. Müştəri bildirə bilər ki, Bizə sayt lazım deyil bizim üçün əhəmiyyətli deyil. Bu zaman öncədən hazırlanmış sayta malik olmanın dəyərlərini təqdim etmək lazımdır. Cavab ola bilər ki, qiymət bahadır. Bu o demekdir ki, yetərincə maraq yaradılmayıb. Çünki insan təklif olunan məhsul və xidmətin dəyərini hiss etmiş olsa istənilən məbləği ona ödəyə bilər. Çalışın həqiqi imtina səbəbini araşdırın tapın. Əgər müştəri bildirirsə ki, qiymətlər çox bahadır. Sual verə bilərsiniz bu əməkdaşlığımıza mane olan yeganə səbəbdirmi? Əgər müştəri bildirirsə bəli? O zaman soruşun Biz bu sahədə uyğun bir razılığa gəlsək əməkdaşlığa başlaya bilərikmi? Bəli cavabı bu halda da olursa kompromisə gəlinə biləcək bir rəqəmi səsləndirə bilərsiniz. Ancaq hər hansı bir məqamda kompromisə gedirsinizsə çalışın başqa bir tərəfdən onu kompensasiya edə bilərsiniz. Məs. Əgər 3 aydan sonra bir illik saytın dəstəklənməsi üçün müqavilə bağlayarıqsa Sizə əlavə 10% endirim təqdim edə bilərik. Hər hansı pulsuz xidmətləriniz varsa heç bir halda onları əvvəlcədən təqdim etməyin görüşün sonuna saxlayın. Əgər hər hansı əlavə üstünlüklər və pulsuz xidətlər varsa bu o demek deyil ki, onlar mütləq görüş zamanı hamısı deyilməlidir. Müştəriyə az söz verib daha çox xidmət göstərildiyi təqdirdə müştərinin gözləntilərini aşmış oluruq ki, bu müştərinin bizim xidmətləri başqaları ilə bölüşmək imkanı yaradır. Artıq verilən məlumatları bəzən müştərinin itirilməsinə də gətirib çıxara bilir. Əgər hiss edirsinizsə ki, müştəri müqavilə bağlamağa hazırdır və artıq razılıq var. Həmin an danışıqları dayandırıb müştərini müqaviləyə yönləndirmək lazımdır. Əlavə heç nə danışıb müştəriyə əlavə sözlər verməyin. Bir daha qeyd edirəm ki, nə qədər az söz verib çox təklif etmiş olsanız o qədər müsbət və uzunmüddətli münasibətlər müştəri ilə formaşdırmaq mümkündür.
Təşəkkür edirəm!
Hər kəsə uğurlu görüşlər arzu edirəm!

понедельник, 16 ноября 2015 г.

Satış mütəxəssislərinin qorxulu röyası

Müştəriyə hər hansı məhsul və xidmətin telefon vasitəsilə təqdim edilməsi və satışının həyata keçirilməsi birmənalı olaraq canlı ünsiyyət zamanı təqdimat və satışdan daha çətin bir prosesdir. Çünki üzbəüz görüş zamanı xarici görünüşün, təqdimatının keyfiyyəti ilə müəyyən qədər fikir formalaşdıra bilərsinizsə, telefon danışığı zamanı müsbət fikir formalaşdırmaq üçün əsas alət ilk olaraq səs tonun və dediyin sözlər olur. Onun üçün bu iki məqamın üzərində çalışmaq lazımdır. Bu gün Sizə təqdim edəcəyim məlumatları telefon danışıqlarının 3 əsas mərhələsini əhatə edəcək şəkildə təqdim edəcəyəm. Bunlar danışıqdan əvvəlki mərhələ, danışıq zamanı və telefon danışığından sonrakı mərhələni özümdə əks etdirəcək.

Birinci mərhələ telefonla müştəri ilə əlaqə saxlamazdan əvvəlki mərhələdir. Əslində bu mərhələdə hazırlıq səviyyəsi danışığın uğurunu və istədiyin nəticəni əldə etməyi təmin edir. İlk olaraq özünüz üçün gərək müəyyən edəsiniz ki, zəng etdiyiniz şəxsə hansı məqsədlə zəng edirsiniz. Bu görüş təyin etmək üçün ola bilər, telefon üzərindən məhsulun və ya xidmətin satışını etmək üçün olar bilər və ya sadəcə tanışlıq məqsədi ilə ola bilər və s. Məqsədi müəyyən etdikdən sonra o məqsədə çatmaq üçün danışıq alqoritmini qurmaq lazımdır. Məqsəddən asılı olaraq danışıq alqoritmləri təbii olaraq bir birindən fərqli olacaqdır. Məs. deyək ki, görüş təyin etmək üçün zəng ediriksə, bu zaman zəng alqoritmi 3 blokda olmalıdır- salamlaşma, qısa olaraq maraq yaradacaq şəkildə 2-3 cümlə ilə özünüzü, şirkətinizi, məhsul və ideyamızı təqdim edirik. Sonra bildiririk ki, bu məsələ ilə bağlı əməkdaşlığımızı daha geniş müzakirə etmək üçün Sizinlə görüşmək istərdim. Sabah məsələn saat 3 Sizin üçün də uyğundurmu? Alqoritm hazırlanarkən alqoritmdə hər bir sözünüz cümlənizin qeyd olunması məqsədə uyğundur. Həmçinin alqoritmi tərtib edərkən mütləq diqqət edin ki, müştərinin verə biləcəyi mümkün reaksiyalara hazır cavablarınız olsun. Məs. müştəri deyə bilər ki, hal-hazırda başqa şirkətin məhsulundan istifadə edirik bizim üçün maraqlı deyil. Bu halda əvvəlcədən hazırlaşmalısınız ki, nə cavab verəcəksiniz. Belə olan halda deyə bilərsiniz ki, məsələn əslində mən başqa şirkətlərin xidmətlərindən istifadə edən bir çox şirkətlərlə görüşüb bizim məhsul və xidmətləri təqdim etmişəm. Bizim məhsulların bir sıra xüsusiyyətləri vardır ki, onlar barədə geniş məlumat aldıqdan sonra onlar bizim müştərilərə çevrilmişdirlər. Sabah saat 3 Sizin üçün də uyğundursa görüşüb daha geniş bu barədə Sizə məlumat verə bilərəm. Hazırlıq prosesinin ən böyük faydası ondan ibarətdir ki, telefon danışığına hazır olmaq danışıq zamanı həyacanı aradan qaldırır və Siz daha əmin bir şəkildə danışırsınız. Əminlik məqsədə nail olmağa təsir edən vacib məqamlardandır.
İkinci mərhələ bilavasitə danışıq zamanı diqqət edilməli məqamları əks etdirir. Hər hansı məqsədlə bağlı müştəriyə zəng edərkən necəki canlı xidmət zamanı gülərüz xidmət göstərmək ödəmlidir eyni qaydada telefonla danışan zamanda elə bilin ki, potensial müştərinizlə canlı danışırsınız. Gülümsəyin və özünüzdən əmin tərzdə danışın. Belə ki, Sizin üz mimikalarınız, daxili əminliyiniz səs tonunuz vasitəsilə qarşı tərəfə ötürülür və müştəridə Sizin barənizdə fikir formalaşdırır. Bəzən mimikalarınıza nəzarət etmək üçün, bir müddətlik telefonla danışan zaman üz cizgilərinizə nəzarət etmək üçün qarşınızda kiçik bir güzgü yerləşdirmək effektiv olur. Həmçinin əminliyi hiss etmək üçün bəzi hallarda ayaq üstə danışmaq da yaxşı effect yarada bilir. Çalışın telefon danışıqları zamanı xüsusilə danışığın ilkin mərhələlərində qapalı suallardan, cavabı “Xeyir” ola biləcək suallardan istifadə etməyəsiniz. Məsələn bir çoxlarının istifadə etdiyi məhsul və xidməti təqdimatdan sonra “Sabah görüşüb danışa bilərikmi?” sualı yanlış bir sualdır. Çünki potensial müştəri bu suala asanlıqla xeyir cavab verə bilər. İnsanlar ümumiyyətlə daha asanlıqla Xeyir cavab verirlər nəinki Sizinlə razılaşırlar. Çünki razılığın arxasında müəyyən öhdəliklər dayandığı təqdirdə yəni ya Sizinlə görüşməlidir, vaxt sərf etməlidir və s. Xeyir cavabı verməklə isə bu öhdəliklərdən azad olmuş olur. Yaxşı olar ki, bu sualı təsdiq cümləsi ilə əvəz edəsiniz. Məsələn “Sabah Sizin üçün də uyğundursa saat 3-də görüşüb məhsullarımız barədə məlumat vermək istərdim”.
Üçüncü mərhələ telefon danışıqlarından sonrakı proseslərlə bağlıdır. Onu qeyd edim ki, bütün telefonla danışdığınız şirkətləri şəxsləri bir excel faylda qeyd etmək lazımdır. Hər telefon
danışığından sonra potensial müştəri ilə danışıb razılığa gəldiyiniz məqamlarla bağlı qeydlər aparın. Belə ki, çox sayda müştərilərə zənglər zamanı kiminlə nə danışdığınızı yaddan çıxara bilərsiniz. Danışıqlar zamanı söz verdiyiniz məqamlar varsa onları mütləq yerinə yetirin. Yəni kiməsə təklifi, e-mail vasitəsilə göndərməyi və ya qiymət təklifi göndərməyə söz vermisinizsə danışıqdan sonra çalışın dərhal göndərin. Eyni zamanda növbəti telefon danışığının tarixi ilə bağlı razılaşmısınızsa həmin tarixi qeyd edin və zəng edin. Əgər hər hansı telefon danışığı nəticəsində müştəri maraq göstərməmişdirsə heç bir halda ruhdan düşməyin bunun üçün zəng edəcəyiniz çoxlu sayda müştəriləriniz olmalıdır ki, davamlı zəngləri həyata keçirə biləsiniz. Telefon danışıqlarınıza bir eksperiment olaraq yanaşın. Əgər zənginiz uğursuz olubsa zəng zamanı dediyiniz sözlər, yanaşmaları qeydə alıb sonradan qulaq asın. Danışıqlarınız və sözlərinizi təkrar təkrar dinləməklə onları təkmilləşdirin.
Hər kəsə uğurlu zənglər arzu edirəm!

четверг, 12 ноября 2015 г.

Səmimi hisslər gözəl sözləri, Gözəl sözlər səmimi hissləri yaradır

İnsan öyrəndikcə öyrənilən, hər zərrəsində dərin fəlsəfəsi olan bir məxluqdur. Allah insanı gözəl yaradıb. Ona nemətlərin ən yaxşısını bəxş edib. Bunların arasında ən gözəl nemətlərdən biri onun nitqidir. İnsan öz düşüncələrini sözlər vasitəsilə ifadə edir. Məlumatlar ötürüb ala bilir. Amma gəlin baxaq görək bu nemətdən biz nə dərəcədə yaxşı istifadə edirik.
İnsan həyatı keçməkeşlidir. Gün ərzində müxtəlif hadisələrə şahid oluruq. Sevinirik, kədərlənirik, qürurlanırıq, sevirik, sevilirik və s. Bütün bu hisslərimizi sözlərlə ifadə edirik. Ancaq lap qədim zamanlardan alimlər insanlara hisslərinə və sözlərinə diqqət etməyi tövsiyyə etmişdir. Sözlərə gündəlik istifadə etdiyimiz sadə bir alət kimi baxmaq olmaz. Hər şey biz düşündüyümüz qədər sadə deyil. Maraqlısı budur ki, bu gün bir çox insanların hissləri sözlərini formalaşdırır. Əslində isə sözlər hisslərdən daha güclü alətdir. Onlar hətta insan hisslərini formalaşdırmaq gücünə belə malikdir.
Sokrat sözlərə yanaşmasında maraqlı bir sistem təklif etmişdir. Bildirirdi ki, bir sözü deməmişdən əvvəl onu fikrinizdə üç süzgəcdən keçirin. Bu süzgəclər həqiqət, xeyirxahlıq, faydalılıqdır. Bu süzgəclərdən keçdiyi təqdirdə gün ərzində danışdığımız yalan sözlər, faydasız sözlər, insanlara və sizin özünüzə heç bir xeyri olmayan, xeyir gətirməyən sözlərdən xilas olmuş oluruq.
Hələ qədim zamanlardan alimlər aqresiv olanda, əsəbi olanda insanlarla danışmağı, sözlərdən istifadə etməyi tövsiyyə etmirdilər. Belə ki, bu vəziyyətdə dediyiniz sözlərlə insanlara xələl gətirə və
münasibətlərinizi korlaya bilərsiniz. Təbii ki, neqativ emosiyalardan xilas olmağın da ən yaxşı aləti sözlər olduğu üçün belə vəziyyətlərdə danışmaq lazımdır ancaq yaxşı olar ki, bunu cansız əşyalara doğru edəsiniz. Söz o qədər təsirli bir alətdir ki, hətta o əşyalara belə neqativ təsirini göstərəcəkdir.
Qədimdə insanlar təkmil kəsici alətləri olmadıqları üçün böyük ağacları kəsmək üçün bir araya toplanaraq ağaca qarşı pis, acı sözlər pıçıldayırmışlar. Bir müddət sonra ağac bu sözlərin təsirindən quruyurmuş və onlar zəifləmiş ağacı beləcə rahatlıqla doğrayırmışlar. Bu bir nağıl kimi görünür ancaq dünyanın təsadüf və sadə bir məkan olmadığını düşünən bir insan üçün sözlərin belə məhv edici təsirinə inanmaq çox asandır.
Sözlər insanı yaşadaraq, onu böyük uğurlara motivasiya da edə bilər, eyni zamanda insanı tamamilə məhv edərək depresiyaya da sala bilər. Bir çox hallarda insanlar pis vəziyyətlərdə olanda onlara daim gözəl sözlər deyən, onları motivə edən insanları arayırlar, onlarla görüşürlər. Çünki o insanlar dedikləri sözlərlə o acını müalicə edirlər.
Bu arada təbii ki, sözlərlə yanaşı o sözləri deyərkən keçirdiyiniz hisslər də təmiz və səmimi olmalıdır. Düşüncələr sözləri daha da güclü edir, onlara ülvi ruh verir. Bu da təsadüfi deyil belə ki, sözlərimiz bizim düşüncələrimizin libasıdır. Gözəl libas düşüncələri, gözəl düşüncələr onların libası olan sözləri daha da gözəl edir.

понедельник, 12 октября 2015 г.

Konsultant, trener, kouç fərq nədir?

 Konsultant, trener və kouç yanaşma tərzləri ilə bir birindən fərqlənirlər. Əgər Siz biznesinizdə, həyatınızda rastlaşdığınız hər hansı bir problemə hazır həll yolu axtarırsınızsa o zaman bunun üçün Sizə daha yaxşı konsultant kömək edə bilər. Belə ki, bu şəxs öz təcrübəsinə və biliklərinə əsaslanaraq Sizə hazır həll yolu təklif edəcəkdir ki, bunu tətbiq etməklə Siz yaranmş konkret problemi həll edəcəksiniz. Konsultant yanaşmasında Siz hazır həlləri qəbul edən qismindəsiniz. Bu zaman bir çox hallarda Siz özünüzə hər hansı yeni bir bacarıq və ya bilik əldə etmiş olmursunuz. Sadəcə probleminizi yaxşı məbləğdə pul verməklə həmin məqam üçün həll etmiş olursunuz. Konsaltinq yanaşmasında əgər "Mən bilirəm sənə necə kömək etmək olar" məsajı üzərində qurulursa, kouçinq yanaşması "Sən özün bilirsən özünə necə kömək edə bilərsən" yanaşması mövcud olur ki, kouç sadəcə Sizi həmin o çıxış yoluna yönəldir.
Əgər hər hansı bir sahədə bilik və bacarıqlarınızı artırmaq və ya inkişaf etdirmək istəyirnizsə, eyni zamanda yeni bacarıqlar əldə etmək istəyirsinizsə, o zaman təbii ki, bunda Sizə müvafiq sahə üzrə trener (təlimçi) köməklik edə bilər. Bu sahə oxuculara daha çox tanışdır belə ki, digər qeyd olunanlardan fərqli olaraq ölkəmizdə müxtəlif sahələrdə təlimlər təklif edən bir çox şirkətlər vardır. Bəlkədə oxucuların bir çoxu müxtəlif mövzularda təlimlərdə də iştirak etmişdir. Təlimçinin yanaşması "Bilmirsən? öyrədərik" olursa, bundan fərqli olaraq kouçun yanaşması "Bilmirsən? inanmıram" olur. Beləliklə kouç insana öz istedadlarını kəft etməyə və potensialını aşkarlamağa yönləndirir.
Təlim və konsultinqdən fərqli olaraq kouçinq ölkəmiz üçün yeni bir anlayışdır. Bir çox hallarda hətta əlavə biliklər və məlumatlar, çox illik təcrübə kouça mane ola bilir ki, ona fayda vermir. Çünki, kouç hazır həllər təklif etməməli və ya nəyisə öyrətməməlidir.
Təlimçinin məqsədi əgər öyrətmək olursa, kouçun məqsədi daha çox kouçinq sesiyası iştirakçısının dərk etməsi olur. Kouç daha çox insanın daxili dünyasına işıq salan bir güzgüdür. O Sizə daxilinizdə
olan yeni resursların aşkarlanmasında dəstək olur. Daxilinizdə hər hansı məqsədə doğru gedən yolların görünməsi, motivatorların müəyyən olunmasına şərait yaradır. Bir çox vəziyyətlər barədə düşünərkən, onların həlli yolları, onların əldə olunması üçün resurslar dərhal insanın ağlına gəlmir və ya insan daha az resurslara malik olduğunu düşünür, öz imkanlarını yetərincə qiymətləndirmir. Bu halda kouç dorğru suallar verməklə, doğru yönləndirmələrlə həmin resurslara işıq salır ancaq bu halda belə insan öz daxili dünyasını özü daha yaxşı bildiyi üçün həmin resursları, həmin həll yollarını özü tapır.
Əgər təlim prosesində təlimçi müəyyən bilikləri verir və auditoriya həmin bilikləri qəbul edirsə, kouçinq sesiyalarında əksinə proses baş verir. Biliklər, məlumatlar auditoriyadan daxil olur, kouç isə səsləndirilən, açılan yeni imkanları dərk etməyə köməklik edir. Kouçinq qrup sesiyaları dirijorun musiqiçiləri idarə etməsinə bənzəyir. Hər bir musiqiçi ifa etdiyi musiqi alətinin mütəxəssisidir. Dirijor sadəcə onların bir biri ilə harmoniyada səslənməsini təmin edərək bəstəkarın yazdığı sənət əsərinin möhtəşəm səslənməsini və insanlara zövq verməsini təmin edir.
Eyni zamanda kouçinq və terapiyanı da bir biri ilə qarışdırmamaq lazımdır. Belə ki, psixoloji terapiya adətən keçmişlə işləyir yəni keçmişdə baş vermiş travmaları araşdıraraq onların bu günə olan təsirlərini azaltmağa çalışır və nəticədə insanının bu gün mövcud olan emosional vəziyyətini yaxşılaşdırır. Kouçinq isə gələcəklə işləyir. Sizin uğurlu təcrübələrinizə aksent edərək, nəticələrini sizin üçün aşkar edib, məqsədlərinizin Sizin tərəfinizdən müəyyən olunaraq onlara gedən yolları cızmanıza dəstək olur. Terapiyada əgər Siz qurban qismində olursunuzsa, kouçinqdə öz həyatınızın, gələcəyinizin müəllifi qismində olursunuz.
Bu yazıda qeyd etdiklərimlə bağlı oxucuların da fikirlərini bilmək istərdim. Xahiş edirəm öz fikirlərinizi komentlərdə qeyd edin bu mövzunu müzakirə edək.

понедельник, 28 сентября 2015 г.

Astana inkişaf astanasında





Ötən ay (avqust 2015) ''Effektiv kommunikasiyalar'' mövzusunda təlim keçmək üçün Qazaxstan Astana şəhərinə getmişdim. Doğrusu ümumiyyətlə Qazaxstanda birinci dəfə olduğum üçün ölkə barəsində o qədər geniş təsəvvürüm yox idi.
Təlimdən şəkil
Astananın sol sahilinin mərkəz hissəsinin ümumi görünüşü
Birincisi başlayaq hava yolu şirkətindən belə ki, AirAstana ilə uçmuşdum, servis heç də pis deyil amma hələki doğrusu bu günədək uçduğum hava yolu şirkətlərindən QatarAir ways liderliyi saxlayır. Təyyarədə verilən yeməkləri çox dadlı idi, hələ üstəlik içərisində diş fırçası, diş pastası, qulaqlıq, bir cüt corab olan boxça da  hədiyyə verdilər. Maraqlı surpriz idi. Astanaya çatarkən hava limanı o qədər də xoşuma gəlmədi köhnə sovet dövründən qalma sistemə malikdi. Ancaq şəhərin özündə çox hündür müasir binalar, küçələr çox səliqəli idi. Bu səliqəlilik doğrusu çox diqqətimi çəkdi və bu necə təmin olunur deyə soruşduqda hökümətin bütün işsizləri müvafiq ödəniş müqabilində şəhərin təmizliyinə cəlb etdiklərini bildirdilər. Şəhərin hər tərəfində güllər çiçklər əkilib abadlıq işləri ilə diqqəti cəlb edirdi. Düşünürəm ki, qısa
Beşbarmaq
zamanda Astana rəhbərliyi yeni hava limanının tikintisi barədə də düşünəcəkdir. Astana şəhəri ümumiyyətlə iki hissədən ibarətdir - çayın sağ sahili və sol sahili. Sağ sahil köhnə Astana hesab olunur, sol sahil isə demək olar ki, sıfırdan tikilib və yeni Astana adlanır. Astana şəhəri özü təxminən 6 il öncə yeni paytaxt şəhəri olub. Daha öncə paytaxt Almata şəhəri idi. Qiymətlərdə də çox böyük fərq var sol sahildə daha
çox müasirlik olduğu üçün həm icarə haqqları da yetərincə yüksək olduğu üçün qiymətlər çox bahadır. Ümumiyyətlə Astana ucuz yer deyil. Biz
Kuvirdaq
iki nəfərə Qazaxların milli mətbəxindən bir neçə təamların dadına baxdıq 70 dollar xərcimiz çıxdı. Yemeklərdən söz açmışkən Qazaxların mətbəxi o qədər də zəngin deyil. Hara gedirsən milli mətbəxdən ya Beşbarmaq təklif edirlər, ya da ki, Kuvirdaq. Beşbarmaq bizim xəngəl və üzərində at ətinin miksidir. Maraqlı və dadlı bir yeməkdir amma mənim daha çox Kuvirdaq xoşuma gəldi. Bizim Cızbıza oxşayır amma sulu bişirirlər. Ən acınacaqlı vəziyyət Qazaxstanda servisdədir. Adamlar eləbil pul qazanmaq istəmirlər. Demək səhər tezdən saat 9-dur durub getmişik
Astana şəhərini sağ və sol sahillərə ayıran körpü

səhər yeməyi yeməyə. Bizim ParkBulvar kimi bir ticarət mərkəzidir elə saat 9-da açılır. Çıxmışıq ikinci mərtəbəyə artıq hər kəs iş başındadır ancaq orda öyrəndik ki, iş saat 10-da başlayır. Görürük ki, müxtəlif hazır şirniyyatlar, natural sualar filan var. Deyirik ki, bəs tələsirik bu hazır şirniyyatlardan elə verin alaq yeyək gedək. Nə qədər çalışdıq heç cür onlardan ala
Xan Şatır
Xan Şatırda çimərlik
bilmədik. Tutdurdular ki, kassa saat 10 da açılır vəssalam. Yeni eyni vəziyyət bizdə olsaydı düşünürəm ən azından insanlıq naminə satıcı bir şeylər düşünüb bizi ac yola salmazdı. Qiymətlərin baha olmasına baxmayaraq bir çox təşkilatlar özləri ofislərində işçilərinə yemək verirlər. Heç də pulsuz deyil amma qiymət şəhərdəkindən ən azı 5-10 dəfə ucuzdur. Qazaxların milli pulu tengedir. Bizim bəxtimizdən ele bu son devolivasiya biz orada olarkən baş vermişdi. 1 dollar təxminən 190 tenge idi ancaq bir günün içərisində 270 tenge oldu. Astana insanları çox soyuqdurlar düzü. Səbəbini soruşanda orada daha çox gəlmələrin üstünlük təkil etdiyini və hər kəsin iş üçün gəldiyi bir yer olduğu üçün hər kəsin işində gücündə olduğunu səbəb gətiridilər. Hər kəs birmənalı olaraq Almatanın daha ürəyə yatan və xoş bir yer olduğunu deyirdi. Hələ olmamışam onun üçün o qədər də müqayisə apara bilmərəm. Rəsmi hissəmiz bitəndən sonra yəni təlimlərimizi bitirdikdən sonra dedik görəsən bu Astanada harada bir eylenceli yer tapa bilərik. Kimdən soruşsan ilk tövsiyyə olunan yer Xan Şatır olur. Maraqlı yerdir əslində, həm alış veriş üçün, həmçinin də kinoteatrı və restoranları var. Ancaq ən qəribə və maraqlı olan tərəfi odur ki, ən yuxarı mərtəbəsində çimərlik var. Bəli bəli əməlli başlı çimərlik. Bir gün səhərdən axşama kimi gəlib bu qapalı çimərlikdə vaxt keçirə bilərsən qiyməti 7 min tenge bizim pulnan bugünkü kursla 25 manat.
 Astanada bir iki gün keçirdikdən sonra oranı tam olaraq kəşf etmiş olursan. Sonra harada maraqlı vaxt keçirmək olar sualı yaranır və Astanadan təxminən 250 km məsafədə Borovoe adlı bir yer var. Çox əsrarəngiz təbiəti olan bir yerdir.  Havası həqiqətən də gözəl olan bir yerdir. Çoxlu kiçik gölləri və qeyri adı qayalıqları olan bir yerdir. Orada kvadraskl icarəyə götürüb bütün Borovoeni səyatə çıxmaq olar. Bütün Qazaxstandan orada adamları görmək olar. Həmçinin xarici qonaqlar da az deyil. Əvvəlcədən hotel kirayələməyə heç ehtiyac yoxdur təbii ki, hansısa bayram günlərində və ya istirahət günlərində getməmisinizsə çünki hər addım başı ev kirayə verənlər özləri Sizi tapacaqlar. Borovoedə nə qədər istəsəniz əyləncə var. Gecə saatlarına kimi müxtəlif klublar və əyləncə mərkəzləri açıq olur. Beləliklə qısa da olsa Sizinlə Astana şəhəri barəsində təsuratlarımla bölüşdüm. Oralara yolunuz düşərsə və hər hansı suallarınız yaranarsa facebook vasitəsilə və ya e-mail ünvanı vasitəsilə suallarınızı yaza bilərsiniz. Böyük məmnuniyyətlə cavablandıraram.

пятница, 4 сентября 2015 г.

İnformasiya və biliklər arasındakı incə xətt

Qüvvət elmdədir başqa cür heç kəs,
heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz.
N. Gəncəvi
        Hər bir insan bu dünyaya ağ bir vərəq kimi gəlir və zamanla bu vərəq üzərində yazılanlar onun dünya görüşünü, düşüncə tərzini, həyatda əldə etdiklərini müəyyən edir. İnsan yaşamı ərzində gördükləri, oxuduqları, eşitdikləri məlumatlar əsasında müxtəlif informasiyalar əldə edir ancaq həmin informasiyaları biliklərə çevirmək və onlardan istifadə etmək növbəti addımlardır. Bilikləri informasiyadan fərqləndirən 3 əsas xüsusiyyətini Sizinlə bölüşmək istərdim:
Müəyyən struktura malik olması – Xüsusilə XXI əsr informasiya dövründə gün ərzində müxtəlif məlumatları müxtəlif mənbələrdən əldə edirik. Əgər on il öncə məlumatları biz özümüz axtarıb əldə
etmək istəyirdiksə bu gün onlar hər yerdədir. Bu məlumatlar içərisində faydalı olan və sadəcə bizim zamanımızı almağa xidmət edənləri vardır. Bu baxımdan insan şüurunun üzərinə düşən əsas məqsəd bu məlumatları strukturlaşdırmaq onları faydalı biliklərə çevirməkdir.
Dəqiq və lokanikliyi – Biliklər artıq emal olunmuş məlumatlar olduğu üçün onlar dəqiqliyi ilə seçilir. Yəni insanın bir birinə zidd olan iki məlumatı saxlaması onun artıq yüklənməsinə gətirib çıxarır. Məlumatları əldə etdikcə onların doğru olanı barədə qərar verib ziddiyyət təşkil edən məlumatları bir kənara qoymaq lazımdır. Həmçinin bu məlumatlar əsasında informasiya mənbələri əsasında da fikir formalaşır. Bu həm televiziya, radio, qəzetlər və s. kimi fiziki mənbələr, eyni zamanda müəyyən insanlar da ola bilər.
Təsirliliyi – Biliklər informasiyalardan fərqli olaraq təsir qüvvəsinə malikdir. Onlar əsasında qərarlar formalaşır və qəbul olunmuş qərarlar əsasında digər insanların həyatında, cəmiyyətdə dəyişikliklər baş verir. İnsanların bilikləri əsasında verdikləri qərarlar yeni strukturların yaranmasına, layihələrin və proselərin istiqamətinin dəyişməsinə xidmət edir.
Digər bir önəmli məqam insanın əldə etdiyi biliklərlə onun gəlirləri əsasında mütənasiblikdir. Hər bir insan öz biliklərini artırdıqca, təhsilini artırdıqca gəlirlərini də artırmış olur. İnsanın öz təhsilini artırmasına sərf etdiyi investisiya ən yüksək divident gətirən ən rentabelli investisiyalardandır. Bu mütənasibliyin nəticələrini mən öz təcrübəmdə gördüyüm üçün hər zaman təlimlərim zamanı da tələbələrimə tövsiyyə etdiyim ən vacib məqamlardandır.