воскресенье, 13 декабря 2015 г.

Bu dəfəki krizisin bitməsini gözləməyin - bitməyəcək

Keçmişə nəzər saldıqda müxtəlif dövrlərdə təxminən 11 ildən bir krizislərin baş verdiyini və bir-iki il davam edərək sonradan iqtisadi yüksəlişlə müşahidə olunduğunun şahidi olurduq. Lakin əvvəllər baş vermiş, dövri krizislərdən fərqli olaraq bu krizis dövrü deyil sistematik krizisdir. Sistematiklik onun iqtisadiyyat müxtəlif sahələrinə öz təsirini göstərməsində görünür. Bu dəfə baş verən krizisin bitəcəyini gözləmək sadəlöhvlük olardı çünki, bu artıq həm dünya, həmçinin də Azərbaycanda iqtisadiyyatın daxil olduğu bir mühitdir ki, bu uzun müddət belə davam edəcəkdir. Obrazlı desək əvvəlki krizislər əgər qrip və soyuqdəymə xəstəliyi ilə müqayisə olunardısa, bu dəfəki krizis daha çox Diabet xəstəliyi kimidir. Bir çox uzun sürən xəstəliklərdə olduğu kimi krizislərdə də bədənin davamlılığı əhəmiyyətli rola malikdir. Maləsəf bizim iqtisadiyyatımız da bu xəstəliyə hazır deyil. Bu günki iqtisadiyyatımızı xəstə xəstə işə gedən insanlara bənzətmək olar. Effektivliyi aşağı olsa da bir təhər işləyib müdriyyətin gözündən düşmək istəmir. Rəhbərlik isə işçinin xəstə olmasına baxmayaraq ona daha çox iş verib, daha çox yükləmək istəyir. Xüsusilə son dövrlərdə həyata keçirilən vergi dəyişiklikləri, cərimə artımları və s. onsuzda xəstə olan iqtisadiyyatın yüklənməsi son nəticədə onun birdəfəlik çökməsinə səbəb ola bilər. Əksinə belə şəraitlərdə xəstə işçini evə göndərmək, sərbəst buraxmaq lazımdır ki, özünü müalicə edib sağaltsın. Vergi yükləri azaldılmalı, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün şərait yaradılmalıdır ki, biznes canlansın. Bu yazıda doğrusu mən makro səviyyədə deyil, mikro səviyyədə tədbirlər barəsində yazmaq isteyirəm.
Krizis şəraitinə uyğunlaşma şirkət və təşkilatlar səviyyəsində sistemli şəkildə bütövlükdə reformasiya aparılmaqla həyata keçirilməlidir. Bu reformasiya mütləq şəkildə son texnoloji inovasiyaların tətbiqi ilə müşayət olunmalıdır. Şirkət daxilində bütün proseslər nəzərdən keçirilməli və maksimum optimallaşdırma həyata keçirilməlidir. Hətta mən deyərdim ki, bu krizis Banklar, Şirkətlər və təşkilatlarda yeni bir strukturun Biznes Proseslərinin optimallaşdırılması strukturunun yaradılmasına şərait yaradacaq. Krizis davamlı olacağına görə optimallaşdırma prosesi də daim davam edəcək bir proses olacaq. Optimalaşma prosesi 3 əsas istiqaməti əhatə etməlidir. 
Birinci istiqamət proseslər zəncirinin nəzərdən keçirilməsi və dublikat strukturların ləğv olunması, oxşar strukturların birləşdirilməsi, mümkün sahələrdə avtomatlaşdırılmanın tətbiq olunması lazımdır.
İkinci istiqamət insan resurslarının təkmilləşdirilməsi, ixtisas və bilik səviyyəsinin artırılması ilə əlaqədardır. Əslində məhz bu şəraitdə bütün güc və vəsaitlər insanlara yönləndirilməlidir. Onları təkmilləşdirmək lazımdır. Belə ki, krizis şəraitdən ən çox insanlar həm psixoloji dəstəyə ehtiyac duyurlar həm də təkmilləşdirilmə ehtiyacları yaranır. Bu ehtiyaclar ödənildikdə şirkət də sağlamlaşır.
Üçüncü istiqamət xidmət və məhsul keyfiyyətinin artırılmasıdır. Krizis şəraitdən bir çox şirkətlər xidmət mütəxəsislərini ixtisar edərək, məhsulun keyfiyyətini aşağı salaraq qiyməti aşağı salmağa çalışırlar. Ancaq bu prosesdə qaliblər bu prosesin əksini edənlər olur. Nəticədə insanlar xidmət və məhsul keyfiyyətini təmin edən şirkətlərə yönəlir ki, onların effektivliyi daha da artmış olur.
Bir məqamı qeyd etmək istərdim ki, krizis heç də dəhşətli bir proses deyil. Bu bir şəraitdir ki, ona uyğunlaşmaq və bu şəraitdə optimallaşmaq lazımdır.

суббота, 5 декабря 2015 г.

Doğru müəyyən olunmuş hədəf uğurun yarısıdır

Sizcə əgər bir idmançı nail olmaq istədiyi hədəfi dəqiq görməsə o istədiyinə nail ola bilərmi? Düşünürəm ki, xeyir. Bir çox dünya çempionlarının müsahibələrini dinləyərkən açıq etiraf edirlər ki, hər zaman Dünya birincisi olub Azərbaycan bayrağını ucalara qaldırmaq istəmişəm deyirlər. Eyni yanaşma biznesə də aiddir. Maləsəf bir çox biznesmenlərin məqsədini soruşanda deyirlər "Məqsədimiz biznesimizi inkişaf etdirməkdir". Bunu Avropada hər hansı şirkət direktoru təsisçilər qarşısında desə onu dərhal işdən çıxararlar. İstər biznesinizdə 1 nfərə çalışsın, istərsədə 1000 nəfər bu cür məqsədlə çox uzağa getmək olmaz.

Bəs məqsəd necə formalaşdırılmalıdır ki, onlar mütləq icra olunsun?

Məqsəd mütləq S.M.A.R.T. olmalıdır. SMART məqsəd ingilis sözlərinin baş hərifləri olan Konkret (Specific), Ölçüləbilən (Measurable), İcrası mümkün (Achievable), Aktual (Relevant) və Müəyyən
zaman çərçivəli (Time bound) olmalıdır. Məhz bu sistemlə məqsədlərə yanaşma real nəticələr əldə edəcəyiniz məqsədlərinizi Sizin arzularınızdan fərqləndirir.

Konkretlik. Doğru məqsəd hər zaman konkret olmalıdır. Məs. Ümumi 50,000 azndən az olmayaraq satış edəcəyimiz 2 korporativ müştəri cəlb etmək. Siz konkret məqsədə hədəfləndiyiniz an, bu məqsəd, onu icra etmək üçün resurs cəlb etməyə başlayır. Siz düşünürsünüz, beyin başlayır işləməyə və potensial müştəriləri araşdırırsınız və s.. Hətta bütün kainat belə Sizə dəstək olur ki, konkret hədəfə çatasınız.

Ölçüləbilərlik. Ölçülməsi mümkün olmayan məqsəd, nəticəsi olmayan yarışa bənzəyir. Təsəvvür edin ki, qaçış üzrə yarış keçirilir. Hər kəs qaçıb finişə çatır ancaq nəticələri ölçmə kriteriyası yoxdur. O zaman heç o yarışın mənası da qalmır. Eləcə də biznesdə konkret rəqəm əsaslı ölçü kriteriyası olmalıdır ki, Siz hansı nəticələrə gəlib çatmalısınız. Sizin uğur kriteriyanız nə olacaqdır və bunu mütləq bütün çalışanlar bilməlidir ki, hər kəs həmin hədəfə doğru getsin və özünü qiymətləndirə bilsin.

İcrası mümkünlük. Çox önəmli kriteriyalardan biridir. Bir çox hallarda sahibkarlar özlərinə qeyri real hədəflər müəyyən edirlər. Məs. aylıq 1 mln gəlir əldə etmək. Mən demirəm ki, arzu etmək pisdir və ya belə böyük arzular olmaması lazımdır xeyir. Ancaq biz nəticə əldə etmək istəyiriksə və bu gün aylıq 5-10 min gəlir həcmimiz varsa növbəti addımı hədəf almaq olar məs. aylıq 100 min gəlir həcmi və s.  Böyük arzular etmək və göylərdə uçmaq olar ancaq gərək bir ayağın da yerdə olsun.

Aktuallıq. Bu mövcud vəziyyətə uyğunluqdur. Yəni məsələn bu dəqiqə bazarda krizisdir. İnsanların alıcılıq qabiliyyəti aşağıdır. Belə olan halda əvvəlki hədəflərlə davam etmək və yüksək hədəfləri saxlamaq doğru deyildir. Mövcud vəziyyətə uyğun hədəflər müəyyən olunmalıdır. Hədəflər aktual olmalıdır. Əgər hətta krizisə baxmayaraq əvvəlki hədəflər saxlanılırsa bunun aktuallığını əsaslandıran arqumentləriniz olmalıdır və mütləq bu komandanın diqqətinə çatdırılmalıdır. Bunu etmək lazımdır ki, komanda "Bu krizis vaxtı belə hədəflər olar?" deyə Sizin mövqeyi arqumentasiya etməsinlər.
Zaman çərçivəli olması. Biznes hədəflər əgər onların son icra tarixi yoxdursa icra olunmur. Bütün növ hədəflər biznesin həcminin 20% artırılmasından tutmuş, 5 yeni korporativ müştərinin cəlb olunması olsun hər bir hədəf vaxt məhdudiyyətli olmalıdır. Ən azından icra vaxtı yetişəndə nəticələri araşdırmaq üçün bu vacibdir.

Nümunə hədəf.

Doğru müəyyən olunmuş məqsəd necə olmalıdır? Məsələn: "31 Mart 2016-cı il tarixinədək ümumi satış həcmi 50,000 manatdan az olmamaqla Bakı şəhərində Sığorta sektorunda çalışan 2 yeni korporativ müştəri cəlb etmək" Gördüyünüz kimi hədəf təyin olunmuş insana fəaliyyət istiqaməti verir. Qlobal hədəf müəyyən olunduqdan sonra təbii ki, onu xırda hədəflərə bölüb icra etmək lazımdır. Yəni məs. 1. Sığorta şirkətlərinin siyahısını tərtib etmək, 2. Yaxın əlaqələrimiz olan sığorta şirkətlərini prioritetləndirmək. 3. Sabah üçün görüşlər təyin etmək və s.

SMART hədəflərlə irəliləyin ki, SMART nəticələr əldə edəsiniz!

пятница, 4 декабря 2015 г.

Azərbaycan sayağı biznes

Hər bir ölkədə özünəməxsus birnes qurma və aparma qaydaları olduğu kimi Azərbaycanda da biznes adamlarının hər hansı sahədə iş qurma düşüncəsi və biznesi idarəetmə düşüncəsi özünəməxsusdur. Bu barədə uzun uzadı yazmaq əvəzində qısa bir lətifə ilə Azərbaycanlıların biznesə yanaşması barədə yazmaq istərdim. Bir gün Kosmosa bir nəfər göndərmək lazım olur. Əvvəl bir rusu dəvət edirlər deyirlər nə qədər pul versək uçarsınız kosmosa. Deyir 1000 dollar versəniz uçaram. Soruşurlar neynəyəcəksən 1000 dolları? Deyir mən uçuram kosmosa bilmək olmaz nə olacaq orda pulu verəcəyəm ailəmə ki, yerdə dolansınlar. Sonra Yahudidən soruşurlar Siz neçəyə uçarsınız. Deyir 2000 dollar versəniz uçaram. Soruşurlar neynəyəcəksən bu pulu? Deyir 1000 dolları ailəmə verəcəyəm yerdə dolansın, 1000 dolları da özümnən aparacağam bilmək olmaz bəlkə orda bir biznes qurmaq imkanı olar. Nəhayət Azərbaycanlıdan soruşurlar Sən neçəyə uçarsan kosmosa. Deyir 3000 dollar. Soruşurlar neynəyəcəksən bu pulu? Deyir Qardaş 1000 sənin, 1000 mənim, 1000 də verərik Rusa uçsun də :)